Deligözdikeni

Centaurea iberica


Deligözdikeni (Centaurea iberica) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden bir türdür. Türkiye΄nin tamamında yayılış gösterir.

Yeni gözlem bildir



Malabadi / Silvan / Diyarbakır - Temmuz 2021 © Serdar Ölez


Morfoloji

20-80 cm boylanabilen, tek yıllık veya iki yıllık bir türdür. Gövde taban yakınından ard arda dallanmıştır, dallar genellikle terminal ile sonlanır. Yapraklar seyrek dür; alt kısımlardakiler saplı, formdadır, 6 çifte kadar küçük dişli mızraksı yanal dilimleri bulunur; orta kısımdakiler benzer fakat sapsızdır, yanal dilimleri de daha az sayıdadır; üst yapraklar formdadır, 1-2 çift yanal dilimli veya mızraksı ve tam kenarlı veya with birkaç kaba dişli olabilir. Çiçeklenme haziran-ağustos ayları arasında gerçekleşir. yumurta biçimli veya fincan şeklinde ve 13-18 x 9-12 mm boyutlardadır. lerin uç kısmında saman rengi sivri birer diken bulunur; dikenler involukruma neredeyse dik açıda ve 10-25 mm boydadır; diken tabanı filarinin dar şeffaf kenarı olarak devam eder ve birleştiği bölgede 2-3 çift dikencik bulunur. Çiçekler soluk pembe renktedir. Sert kabuklu meyveler 3-4 mm uzunluktadır; 1-2.5 mm uzunluktadır.

Gözlemler

Ekoloji/Habitat

Deniz seviyesi ile 2300 m yükseklikler arasında; tarlalar, yol kenarları ve döküntü topraklarda görülür.

Sınıflandırma

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Centaurea iberica Trevir. ex Spreng.
Sinonimler

- Centaurea aegyptiaca Sm.
- Centaurea macracantha Heldr. ex Boiss.
- Centaurea noeana Boiss.
- Centaurea pallescens var. iberica (Trevir. ex Spreng.) Gugler & Thell.
- diğer sinonimler...
İngilizce

Iberian Star Thistle, Iberian knapweed

Etimoloji ve kısaltmalar

Centaurea cins adı Latincede `yüz` anlamına gelen centum kelimesi ile `altın` anlamına gelen aurum kelimesinin birleşiminden türetilmiştir; cinsin ilk tür örneğinin parlak sarı çiçeklerine işaret eder. Iberica `İber Yarımadasından, İber Yarımadasına ait´ anlamında kullanılmıştır; türün ilk örneğinin Portekiz ve İspanya´nın bulunduğu, Avrupa Kıtasının güneybatı ucundaki İber Yarımadasından toplandığını veya türün bu alanda yaygın olarak bulunduğuna işaret eder. Bilimsel adlandırmada kullanılan Trevir. kısaltması türün Ludolph Christian Treviranus (1779-1864) tarafından adlandırıldığını ve yayınlandığını belirtir. Treviranus Alman bir botanikçi ve bilim adamıdır; başlangıçta daha çok bitki anatomisi ve fizyolojisi alanlarında çalışmış, sonraları taksonomik konulara odaklanmıştır; bir botanik cinsi olan Trevirana (Gesneriaceae), Carl Ludwig Willdenow (1765-1812) tarafından Treviranus´a atfedilmiştir. Bilimsel adlandırma kullanılan ex kısaltması, bu kısaltmayı takip eden ismin bu türü kabul görür şekilde yayınladığı ancak bunu ΄ex΄ kısaltmasından önce gelen yayıncının kabul görmeyen açıklamalarına dayandırdığını belirtir. Bilimsel adlandırmada kullanılan Spreng. kısaltması türün Kurt Polycarp Joachim Sprengel (1766-1833) tarafından adlandırıldığını ve yayınlandığını belirtir. Sprengel Alman botanikçi ve doktordur; tıp tarihini anlatan ve birçok ciltten oluşan Versuch einer pragmatischen Geschichte der Arzneikunde eseri ve diğer birkaç tıbbi referans çalışması yayınlanmıştır; 1809`da Hollanda Kraliyet Enstitüsü`ne, 1810`da ise İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi`ne kabul edilmiştir.

Bazı diğer Centaurea türleri

C.acicularis, C.aegialophila, C.aggregata, C.aksoyi, C.aladaghensis, C.albonitens, C.amaena, C.amanicola, C.antalyensis, C.anthemifolia, C.antiochia, C.antitauri, C.aphrodisea, C.arenaria, C.arifolia, C.armena, C.aucheri, C.austroanatolica, C.aziziana, C.babylonica, C.balsamita, C.behen, C.bruguierana, C.cadmea, C.calcitrapa, C.calolepis, C.cankiriensis, C.carduiformis, C.cariensiformis, C.cariensis, C.cassia, C.cataonica, C.chaldaeorum, C.cheirolepidoides, C.cheirolopha, C.chrysantha, C.consanguinea, C.coronopifolia, C.cuneifolia, C.davisii, C.deflexa, C.demirizii, C.derderiifolia, C.dichroa, C.diffusa, C.doddsii, C.drabifolia, C.drabifolioides, C.dursunbeyensis, C.elazigensis, C.ensiformis, C.ertugruliana, C.fenzlii, C.foliosa, C.gigantea, C.glabroauriculata, C.glastifolia, C.gulissashvilii, C.hakkariensis, C.halophila, C.handelii, C.haradjianii, C.haussknechtii, C.helenioides, C.hierapolitana, C.hyalolepis, C.inermis, C.inexpectata, C.isaurica, C.jacea, C.kaynakiae, C.kilaea, C.kizildaghensis, C.kochiana, C.kotschyi, C.kurdica, C.laxa, C.leptophylla, C.longifimbriata, C.luschaniana, C.lycaonica, C.lycia, C.lycopifolia, C.lydia, C.macrocephala, C.macroptilon, C.marashica, C.nemecii, C.nerimaniae, C.nigrescens, C.nivea, C.nydeggeri, C.obtusifolia, C.ochrocephala, C.odyssei, C.oltensis, C.olympica, C.pamphylica, C.paphlagonica, C.patula, C.persica, C.pestalozzae, C.phrygia, C.pinetorum, C.polyclada, C.polypodiifolia, C.pseudokotschyi, C.pseudoreflexa, C.pseudoscabiosa, C.pterocaula, C.ptosimopappa, C.ptosimopappoides, C.pulchella, C.reflexa, C.regia, C.rhizantha, C.rhizocalathium, C.rigida, C.rupestris, C.salicifolia, C.saligna, C.salonitana, C.sclerolepis, C.scopulorum, C.sericea, C.serpentinica, C.sieheana, C.sipylea, C.sivasica, C.solstitialis, C.sosnowskyi, C.spectabilis, C.spicata, C.spinosa, C.stapfiana, C.stereophylla, C.stevenii, C.subcordata, C.szovitsiana, C.tardiflora, C.thracica, C.tomentella, C.tossiensis, C.tuzgoluensis, C.ulrichiorum, C.urvillei, C.vanensis, C.vermiculigera, C.virgata, C.wagenitzii, C.werneri, C.wiedemanniana, C.yaltirikii, C.yozgatensis, C.zeybekii

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. Centaurea iberica. (2021). Plants For A Future. https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Centaurea+iberica
  3. Kurt Polycarp Joachim Sprengel. (2004, January 30). Wikipedia, the free encyclopedia. Retrieved August 19, 2021, from https://en.wikipedia.org/wiki/Kurt_Polycarp_Joachim_Sprengel
  4. Ludolph Christian Treviranus. (2008, May 31). Wikipedia, the free encyclopedia. Retrieved August 19, 2021, from https://en.wikipedia.org/wiki/Ludolph_Christian_Treviranus
  5. Listelenen kaynaklar Centaurea iberica hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO
    IPNI

Basit Görünüm