Yaman kavgalaz

Centaurea pseudoscabiosa


Yaman kavgalaz (Centaurea pseudoscabiosa) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden, İran, Kafkaslar, Kırım ve Türkiye΄ye özgü bir türdür. Türkiye΄de 3 alttürü gözlenmiştir; bunlar Doğu Karadeniz, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van ve Hakkari alt bölgelerinde yayılış gösterirler.
Yeni gözlem bildir



Ahlat / Bitlis - Temmuz 2021 © Serdar Ölez


Morfoloji

15-90 cm boylanabilen, çok yıllık, otsu bir türdür. Gövde dik gelişir, basittir veya birkaç çatallıdır; , hafifçe veya tüysüz olabilir. Dip ve alt yapraklar genellikle formda ve 1-3 çift mızraksı yanal dilimlidir; terminal dilim diğerlerinden daha büyültür; nadiren bütün mızraksı veya orta yaprakların formunda olabilir. Orta yapraklar veya ve 2-4 çift of yanal dilimlidir, dilimler tam kenarlıdır veya (özellikle terminal dilim) dişlidir. Alttürüne bağlı olarak çiçeklenme haziran-ağustos ayları arasında gerçekleşir. (17-) 20-28 x 14-25 mm boyutlarda ve dikdörtgenimsi-yumurtamsı veya küremsi formdadır. tırnakları koyu kahverengidir ve üçgen biçimlidir, kenarlar kirpiklidir, 1-5 mm uzunlukta terminal diken ile sonlanır. Çiçekler eflatun renkte ve hemen hemen parlaktır. Sert kabuklu meyveler 5-6 (-7) mm boydadır; 6-10 (-11) mm boydadır. Anadolu΄da 3 farklı alttürü yetişmektedir:
subsp. araratica: tırnakları çok küçüktür ve kirpikler sadece 1.5-2 (-3) mm΄dir; genellikle sadece 15-17 mm genişliktedir.
subsp. pseudoscabiosa: tırnakları daha geniştir ve kirpikler (2-) 3-5 mm΄dir; genellikle daha geniştir; bitki genellikle 40 cm΄den daha uzun ve üst kısmı dallanmıştır.
subsp. glehnii: tırnakları daha geniştir ve kirpikler (2-) 3-5 mm΄dir; genellikle daha geniştir; bitki genellikle en çok 35 cm boydadır, dallanmamış veya sadece tabandan dallanmıştır.

Gözlemler

Ekoloji/Habitat

1400-2800 (-2900) m yükseltilerde; bozkırlarda ve taşlık yamaçlarda gelişirler.

Sınıflandırma

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Centaurea pseudoscabiosa Boiss. & Buhse
Sinonimler

- Centaurea pseudoscabiosa subsp. pseudoscabiosa Boiss. & Buhse
- Centaurea pseudoscabiosa var. pseudoscabiosa
- Centaurea pseudoscabiosa var. sipikorensis Bornm.
- Colymbada pseudoscabiosa (Boiss. & Buhse) Holub
- diğer sinonimler...

Etimoloji ve kısaltmalar

Centaurea cins adı Latincede `yüz` anlamına gelen centum kelimesi ile `altın` anlamına gelen aurum kelimesinin birleşiminden türetilmiştir; cinsin ilk tür örneğinin parlak sarı çiçeklerine işaret eder. Standart yazar kısaltması olan Boiss. kısaltması İsviçreli botanikçi, kaşif ve matematikçi Pierre Edmond Boissier´in (1810-1885) bu türü tanımlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır. Bilimsel adlandırmada kullanılan Buhse ismi türün Friedrich Alexander Buhse (1821-1898) tarafından yayınlandığını ifade eder; Buhse Alman bir botanikçidir; Kebereotugillerden (Capparaceae) Buhsia cins adı Alexander Buhse onuruna verilmiştir.

Bazı diğer Centaurea türleri

C.acicularis, C.aegialophila, C.aggregata, C.aksoyi, C.aladaghensis, C.albonitens, C.amaena, C.amanicola, C.antalyensis, C.anthemifolia, C.antiochia, C.antitauri, C.aphrodisea, C.arenaria, C.arifolia, C.armena, C.aucheri, C.austroanatolica, C.aziziana, C.babylonica, C.balsamita, C.behen, C.bruguierana, C.cadmea, C.calcitrapa, C.calolepis, C.cankiriensis, C.carduiformis, C.cariensiformis, C.cariensis, C.cassia, C.cataonica, C.chaldaeorum, C.cheirolepidoides, C.cheirolopha, C.chrysantha, C.consanguinea, C.coronopifolia, C.cuneifolia, C.davisii, C.deflexa, C.demirizii, C.derderiifolia, C.dichroa, C.diffusa, C.doddsii, C.drabifolia, C.drabifolioides, C.dursunbeyensis, C.elazigensis, C.ensiformis, C.ertugruliana, C.fenzlii, C.foliosa, C.gigantea, C.glabroauriculata, C.glastifolia, C.gulissashvilii, C.hakkariensis, C.halophila, C.handelii, C.haradjianii, C.haussknechtii, C.helenioides, C.hierapolitana, C.hyalolepis, C.iberica, C.inermis, C.inexpectata, C.isaurica, C.jacea, C.kaynakiae, C.kilaea, C.kizildaghensis, C.kochiana, C.kotschyi, C.kurdica, C.laxa, C.leptophylla, C.longifimbriata, C.luschaniana, C.lycaonica, C.lycia, C.lycopifolia, C.lydia, C.macrocephala, C.macroptilon, C.marashica, C.nemecii, C.nerimaniae, C.nigrescens, C.nivea, C.nydeggeri, C.obtusifolia, C.ochrocephala, C.odyssei, C.oltensis, C.olympica, C.pamphylica, C.paphlagonica, C.patula, C.persica, C.pestalozzae, C.phrygia, C.pinetorum, C.polyclada, C.polypodiifolia, C.pseudokotschyi, C.pseudoreflexa, C.pseudoscabiosa, C.pterocaula, C.ptosimopappa, C.ptosimopappoides, C.pulchella, C.reflexa, C.regia, C.rhizantha, C.rhizocalathium, C.rigida, C.rupestris, C.salicifolia, C.saligna, C.salonitana, C.sclerolepis, C.scopulorum, C.sericea, C.serpentinica, C.sieheana, C.sipylea, C.sivasica, C.solstitialis, C.sosnowskyi, C.spectabilis, C.spicata, C.spinosa, C.stapfiana, C.stereophylla, C.stevenii, C.subcordata, C.szovitsiana, C.tardiflora, C.thracica, C.tomentella, C.tossiensis, C.tuzgoluensis, C.ulrichiorum, C.urvillei, C.vanensis, C.vermiculigera, C.virgata, C.wagenitzii, C.werneri, C.wiedemanniana, C.yaltirikii, C.yozgatensis, C.zeybekii

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. Centaurea pseudoscabiosa Boiss. & Buhse. (2021). Plants of the World Online. https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:191342-1
  3. Friedrich Alexander Buhse. (2016, March 10). Wikipedia, the free encyclopedia. Retrieved September 9, 2021, from https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Alexander_Buhse
     
     
  4. Listelenen kaynaklar Centaurea pseudoscabiosa hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO
    IPNI

Basit Görünüm