Atkasnağı

Ferula communis

(Körek, Çakşır)

Atkasnağı (Ferula communis) Maydanozgiller (Apiaceae) ailesinden bir türdür; ilk kez 1753 yılında İsveçli botanikçi, zoolog ve doktor olan Carolus Linnaeus tarafından Species Plantarum adlı eserde yayınlanmıştır. Türkiye΄de Çatalca-Kocaeli, Ergene, Asıl Ege ve Orta Karadeniz alt bölgelerinde yayılış gösterir.

Yeni gözlem bildir



Kumbağ / Süleymanpaşa / Tekirdağ - Mayıs 2021 © Havva Ünlü


Morfoloji

2.5 m kadar boylanabilen, çok yıllık, otsu bir türdür. Gövde silindirik, yüzeyi ve zayıfça yarıklıdır, dip kısımlarda kesit çapı 3 cm΄den daha fazladır. Yapraklar 4-6 kat tüysü parçalıdır, dış hatları üçgenimsi-yumurtamsıdır, yaklaşık 25-45 x 20-30 cm boyutlardadır, tüm yüzeyler , üstte yeşil, altta yeşil veya dumanlıdır; dilimler keskin şeritsi veya ipliksidir, yaklaşık 10-50 x 0.3-3 mm boyutlardadır. Çiçeklenme nisan-haziran ayları arasında gerçekleşir. Sapın gövdeye bağlandığı kısım kınlıdır; kın belirgin şişik ve derimsidir, sapı kavrar. Çiçek kurulları formundadır, uzundur; ortalardaki şemsiye kurullar kısa-saplı veya sapsızdır; yaklaşık olarak eşit ve 3-4 cm aralıkla 20-30 (birincil) ışın bulunur; (ikincil) şemsiye 15-40 çiçeklidir; çiçek sapı meyve olgunlaştıkça büyür, 6-10 mm uzunluktadır; şerit-biz şeklindedir, erken dökülür. eliptik veya neredeyse dairemsidir, 10-16 x 7-14 mm boyutlardadır, tabanı kesik veya girintilidir, sırt çıkıntısı ipliksidir, yanal kanatlar 1-1.5 mm genişliktedir. Türkiye΄de yetişen iki alttürün morfolojik farklılıkları şu şekildedir:

subsp. communis: Yaprak lobları 0.3-0.8 mm genişliktedir; yaprakların her iki yüzeyi yeşildir.

subsp. glauca: Yaprak lobları 1-3 mm genişliktedir; yaprakların üst yüzeyi yeşil, altı dumanlıdır.

Gözlemler

Sınıflandırma

Koruma statüsü

DÜŞÜK RİSKLİ
LEAST CONCERN

Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.
Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir.

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Ferula communis L.
Sinonimler

- Bubon rigidior L.
- Ferula anatriches (Kotschy) Sint.
- Ferulago nodosa subsp. rigida (Ten.) Troìa & Raimondo
- Lophosciadium meoides Calest.
- Peucedanum ferula Baill.
- diğer sinonimler...
İngilizce

Giant fennel

Etimoloji ve kısaltmalar

Ferula epiteti doğrudan Latinceden alınmıştır; ΄kamış, kamçı, çubuk, değnek, rezene bitkisi veya sapı (eski Roma dönemlerinde rezene sapları kırbaç cezasını uygulamak için kullanılmıştır.) anlamlarına gelmektedir΄. Communis kelimesi Eski Latincede ‘ortaklaşa kullanılan, topluma ait, umumi’ anlamlarına gelen commoinis kelimesinden türetilmiştir. Commoinis Latinceye Öncel-Hint-Avrupa dillerinde aynı anlam ile kullanılan kom-moy-ni kelimesi değişerek taşınmıştır. Türün yaygın olarak görülmesine işaret eder. Bilimsel adlandırmada kullanılan L. kısaltması modern taksonominin babası, İsveçli bir botanikçi, doktor ve zoolog olan Carl Linnaeus´un (1707-1778) türü yayınlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır.

Bazı diğer Ferula türleri

F.amanicola, F.anatolica, F.brevipedicellata, F.caspica, F.communis, F.coskunii, F.drudeana, F.duranii, F.elaeochytris, F.halophila, F.haussknechtii, F.hermonis, F.huber-morathii, F.longipedunculata, F.lycia, F.mervynii, F.orientalis, F.parva, F.rigidula, F.szowitziana, F.tenuissima, F.tingitana

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2022)
  2. IPNI (2021). International Plant Names Index. Published on the Internet http://www.ipni.org, The Royal Botanic Gardens, Kew, Harvard University Herbaria & Libraries and Australian National Botanic Gardens. [Retrieved 02 January 2022].
  3. Sağıroğlu, M. (2012). Ferula. Şu sitede: Bizimbitkiler (2013). <http://www.bizimbitkiler.org.tr>, [er. tar.: 02 01 2022].
  4. Ferule | Etymology, origin and meaning of ferule by etymonline. (2022). Etymonline - Online Etymology Dictionary. https://www.etymonline.com/word/ferule
  5. Listelenen kaynaklar Ferula communis hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO
    IPNI

Basit Görünüm