Tirşon

Persicaria lapathifolia


Tirşon (Persicaria lapathifolia) Madımakgiller (Polygonaceae) ailesinden bir türdür. Tüm dünyada ve Türkiye΄nin genelinde gözlenebilir. Söğütotu (P.maculosa) ile büyük benzerlikler gösterir. Çiçekleri genellikle pembemsidir, ancak birçok farklı attürü bulunmaktadır. Çevrenin de her bir bitkinin morfolojisi üzerinde güçlü bir etkisi vardır.

Yeni gözlem bildir



Epçeler / Keles / Bursa - Ekim 2020 © Serdar Ölez


Morfoloji

Tek yıllık, otsu bir türdür. Gövdeler dik veya dar açı ile yükselir, dallanmıştır. Yapraklar mızraksı veya hemen hemen formdadır; taban kısmı kamamsıdır; üst yüzeyde yaprağın orta kısımlarında sıklıkla koyu renkli bir leke bulunur, yüzeyler genellikle dür, ancak alt yüzde şeffaf sarımsı salgı bezleri bulunur. Yaprak sapının tabanında zarsı bir kın (sap kılıfı) bulunur, kılıf gövdeyi saracak şekilde uzanır, uç kısımları tam kenarlı (set kıl veya saçak bulunmaz) veya yırtıktır; zamanla koyu pasımsı kahverengine döner ve soyulur. Çiçeklenme ağustos-eylül aylarında gerçekleşir. Başak formundaki çiçek kurulları dikdörtgenimsi formda, yoğun çiçekli ve gürbüzdür; başak sapı neredeyse sapsız denecek kadar kısadır ve yüzeyde sarı salgı bezleri bulunur. Çiçekler genellikle pembe renkte ve ~2 mm çaptadır. Kabuklu meyve çiçek örtüsü içine gömülüdür; yüzeyi kahverengi ve parlaktır.

Gözlemler

Ekoloji/Habitat

Deniz seviyesi ile 1000 m yükseklikler arasında; antropojenik (insan yapımı veya bozulmuş) habitatlar, çayırlar ve tarlalar, nehir veya göl kıyıları, bataklıklar ve sulak alanların kenarlarında yayılış gösterirler.

Sınıflandırma

Koruma statüsü

DÜŞÜK RİSKLİ
LEAST CONCERN

Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.
Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir.

Kısa kısa...

Türkiye΄de üç alttürü gözlenmiştir, alttürlerinin bir karşılatırması şu şekildedir [2]:

  • P. lapathifolia subsp. nodosa: Gövde yeşil fakat özellikle üst kısımlarda kırmızı-morumsu benekli. Yapraklar 100-150 x 25-40 mm, darca mızraksı, alt yüzeyde sarımsı bezeli. Tepaller pembe veya beyazımsı pembe 1,8-2 mm. Akenler 2-2,5 mm, iki yüzlü, diskoid.
  • P. lapathifolia subsp. britingeri: Gövde yeşil ya da kırmızımsı, ama asla benekli değil. Yapraklar 25-50 x 10-22 mm, genişçe yumurtamsı ila mızraksı, genişliğinden uzun; yapraklar iki renkli, alt yüzde sık yünsü tüylü; üstte ise yeşil. Tepaller pembemsi 2-2,5 mm. Akenler 2 mm, parlak, basık, mercimekvari.
  • P. lapathifolia subsp. lapathifolia: Gövde yeşil ya da kırmızımsı, ama asla benekli değil. Yapraklar 40-70 x 10-30 mm, mızraksı ila eliptik ya da darca eliptik, yaprakların altı sarı ya da sarımsı kahverengi salgı kafalı. Tepaller genellikle pembe, 2-3 mm. Akenler 2-2,5 mm, iki yüzlü, diskoid.

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Persicaria lapathifolia (L.) Delarbre
Sinonimler

- Dioctis maculatum Raf.
- Persicaria tomentosa (Schrank) E.P.Bicknell
- Polygonum lapathifolium L.
- Polygonum tomentosum Schrank
- Polygonum utriculatum Remy
- diğer sinonimler...
İngilizce

Pale persicaria, Pale smartweed, Curlytop knotweed, Willow weed

Etimoloji ve kısaltmalar

Persicaria cins adı, şeftali anlamına gelen Latince persicum kelimesi ile yine Latince -aria benzerlik sonekinin birleşiminden türetilmiştir; yaprakların şeftali ağacına benzemesine atıfta bulunan bir ortaçağ terimidir. Lapathifolia kuzukulağı anlamına gelen lapathi kelimesi ve yaprak anlamına gelen folium kelimesinin birleşiminden türetilmiştir; mızraksı yapraklarının kuzululağı bitkisinin yapraklarına benzerliğine atıfta bulunur. Bilimsel adlandırmada kullanılan L. kısaltması modern taksonominin babası, İsveçli bir botanikçi, doktor ve zoolog olan Carl Linnaeus´un (1707-1778) türü yayınlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır. Bilimsel adlandırmada kullanılan Delabre kısaltması bir Faransız botanikçi, briolog, doğabilimci ve jeolog olan Antoine Delarbre´nin (1724-1807) türü yayınlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır. (..) Parantez içerisindeki isim bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi, parantez dışındaki isim ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişiyi belirtir.

Bazı diğer Persicaria türleri

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Kısım çevirisi: Ölez S., 2021)
  2. Keskin, M. & Severoğlu, Z. (2021). Türkiye Florası için Yeni bir Persicaria L. Taksonu ve İstanbul’un Polygonaceae Taksonlarının Taksonomik Durumu . Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Ve Mühendislik Bilimleri Dergisi , 21 (4) , 764-775 . DOI: 10.35414/akufemubid.869563
  3. Persicaria lapathifolia (Nodding Smartweed): Minnesota Wildflowers. (n.d.). Minnesota Wildflowers. https://www.minnesotawildflowers.info/flower/nodding-smartweed
  4. Persicaria lapathifolia. (2021, Temmuz 21). Wikipedia, the free encyclopedia. Erişim tarihi 11 Aralık 2021, https://en.wikipedia.org/wiki/Persicaria_lapathifolia
  5. Persicaria lapathifolia (L.) Delarbre. (2021). GBIF. https://www.gbif.org/species/7820611
  6. Persicaria lapathifolia (dock-leaved smartweed). (2021). Go Botany: Native Plant Trust. https://gobotany.nativeplanttrust.org/species/persicaria/lapathifolia/
  7. Pale Smartweed and Other Polygonums (2021). Weed Science Society of America. https://wssa.net/wp-content/themes/WSSA/WorldOfWeeds/palesmartweed.html
  8. Listelenen kaynaklar Persicaria lapathifolia hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO
    IPNI

Basit Görünüm