Başlı geven | Astragalus cephalotes

Başlı geven (Astragalus cephalotes) Baklagiller (Fabaceae) ailesinden Türkiye, Lübnan ve İran!a özgü bir türdür. Türkiye΄de Orta Kızılırmak, Adana alt bölgelerinde ve Dicle alt bölgelerinde yayılış gösterir.

10-35 cm boylanabilen, çok yıllık bir türdür. Yapraklar 6-15 çift yaprakçıklı tüysü birleşik yapıdadır. Yaprak ekseni 7-22 cm uzunlukta, kıvrımsız ve ucu sivri dikenlidir. Yaprakçıklar 6-22 mm uzunlukta, eliptik, dikensi uçlu ve seyrek basit-cılız tüylü veya tüysüzdür. stipül 8-14 mm uzunlukta, mızraksı formda ve tüysüz veya ülgerlidir. Çiçeklenme mayıs-temmuz ayları arasında gerçekleşir. Çiçekler sapsızdır ve her bir yaprak koltuğunda 2-5 adet bulunur. Çiçek kurulu yumurta biçimli veya silindirik, 4-5 cm çapta ve 25-80 çiçeklidir. Brakte 7-12 mm uzunlukta ve şeritsi veya mızraksı formdadır; omurgalı veya kayık şeklindedir; uç kısımlara doğru seyrek cılız tüylüdür. Brakteol yoktur veya 1-2 tanedir; 3.5-7 mm uzunlukta, şeritsi, ince ve kuru zarlıdır. Çanak 12-17 mm uzunlukta, genellikle yoğun beyaz-cılız tüylü veya ülgerlidir; loblar tüpün tabanına kadar bölünmüştür; tüp 7-8 mm uzunluktadır. Taç pembedir; bayrakçık 18-28 mm uzunluktadır.

Türkiye΄de üç Astragalus cephalotes varyetesi bulunmaktadır; bunların morfolojik farklılıkları, tercih ettiği habitatlar ve Türkiye΄de gözlendiği alanlar farklılıklar gösterir.

var. sintenisianus: Yaprakçıkları diğer iki varyeteden farklı olarak 18-22 mm uzunluktadır. Yaklaşık 1100 m yüksekliklerde; aşınmış toprak yığınları ve benzeri yerlerde yetişirler. Türkiye΄de Dicle alt bölgesinde gözlenebilir.

var. brevicalyx: Yaprakçıklar 6-8 mm uzunluktadır; bayrakçık 18-20 mm uzunluktadır; çanak 12-14 mm uzunluktadır; çiçek kurulu 2-3 cm çaptadır. 700-2400 m yükseklikler arasında; kireçtaşı kayaçlarda toprak yığınları arasında ve benzeri yerlerde yetişir. Türkiye΄de Orta Kızılırmak ve Adana alt bölgelerinde gözlenebilir.

var. cephalotes: Yaprakçıklar 6-8 mm uzunluktadır; bayrakçık 24-28 mm uzunluktadır; çanak 14-17 mm uzunluktadır; çiçek kurulu 3.5-4.5 cm çaptadır.  600-1450 m yükseklikler arasında; tarım alanlarında yetişir. Türkiye΄de Orta Kızılırmak ve Adana alt bölgelerinde gözlenebilir.

Kaynaklar Başlı gevenin (Astragalus cephalotes) Türkiye΄de Dicle alt bölgesinde gözlenebileceğini belirtmektedir; ancak çiçek rengi dışında, bu türün özelliklerinin Temmuz 2021 tarihinde Yukarı Murat-Van altbölgesinde, Nemrut Kalderasındaki bireylerin gözlenebilen özellikleriyle örtüştüğü değerlendirilmektedir. Nemrut Kalderasında gözlenen bireylerin çiçekleri soluk pembe veya beyazdır; bu nedenle tür teşhisinin doğrulanmasına ihtiyaç vardır.

 

 



Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.

Astragalus cins adı Yunancada `topuk kemiği` anlamına gelen astragalos kelimesinden türetilmiştir; tohumlarının şekline işaret ettiği sanılmaktadır.

1.Ahlat / Bitlis
Temmuz 2021©Serdar Ölez
2.Ahlat / Bitlis
Temmuz 2021©Serdar Ölez
3.Ahlat / Bitlis
Temmuz 2021©Mustafa Gökmen


Daha fazla bilgi için profildeki bağlantıya tıklayınız.
#GezenAdam #hangitür #BaşlıGeven #AstragalusCephalotes #Ahlat