Sarı nevruzotu | Linaria kurdica

Sarı nevruzotu (Linaria kurdica) Sıracaotugiller (Scrophulariaceae) ailesinden; İran, Irak, Lübnan, Suriye, Kafkasya ve Türkiye΄de doğal bir türdür. Türkiye΄de 5 alttürü gözlenmiştir; alttürlere göre faklılık göstermekle birlikte Batı Karadeniz, Orta Karadeniz, Doğu Karadeniz, İç Batı Anadolu, Yukarı Sakarya, Orta Kızılırmak, Yukarı Kızılırmak, Konya, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari, Antalya ve Adana alt bölgelerinde yayılış gösterir.

30-90 cm boylanabilen, çok yıllık, çok değişken özelliklerde, otsu bir türdür. Gövdeler dik gelişir, gürbüz veya narin olabilir, birleşik salkım şeklinde dallanabilir veya basit gövde oluşturabilir, yoğun yapraklıdır. Orta yapraklar yumurtamsı, mızraksı veya şeritsi formda ve 30-60 x 1-25 mm boyutlardadır, çok keskin veya sivri uçludur, taban sapı kavramaz; yüzey 1-5 damarlıdır ve dumanlı görünümdedir; kalındır. Çiçeklenme temmuz-ağustos ayları arasında gerçekleşir. Çiçek kurulu çok yoğundur ve 5-12 cm boydadır. Brakte mızraksıdır, genellikle çiçek sapından uzuncadır, sıklıkla aşağı büküktür. Çiçek sapı (meyveden önce) 1-2 mm uzunlukta ve narindir. Çanak lobları 2-4 mm uzunlukta ve yumurtamsı, dikdörtgenimsi veya mızraksı formdadır; uç kısımlar küt veya keskindir; kenarlar zarsıdır; yüzey tüysüz, havlı, kaba tüylü, ülgerli veya kirpikli olabilir, tüyler salgısızdır ancak nadiren salgılı tüylüdür. Taç parlak veya bazen kirli sarı renktedir, üzerinde rengi veya kahverengi damarlar bulunabilir, 8-13 mm uzunluktadır, yarı boya kadar iki dudaklıdır; mahmuz 5-10 mm uzunluktadır, aşağı yöneliktir, düz veya ± kıvrımsız olabilir. Kapsül meyve 4-6 mm uzunluktadır ve çanaktan uzuncadır; üst kısmı kısa havlıdır. Tohumlar kanatlı, 2-2.5 mm boyda ve tabla kısmı biraz siğillidir.

Sarı nevruzotunun Türkiye΄de gözlenen 5 alttürün tanı anahtarı, yayılışları ve tercih ettikleri habitatlar şu şekildedir;

L. kurdica subsp. pycnophylla: Çanak loblar 2-3 mm boyda ve her zaman küt uçludur, yüzeyi kırılgan kaba tüylüdür (bazen salgılı) ve tüyler yüzeyi tamamen kaplamamış durumdadır; taç sarı renkte ve sıklıkla menekşe rengi damarlıdır. Türkiye΄de Doğu Karadeniz, Orta Kızılırmak, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van ve Adana alt bölgelerinde; taşlık bozkırlar, kireçtaşı tepeler, kumluk alan tarlalar ve toprak yığınlarında; 1000-2600 m yükseklikler arasında gözlenebilir.

L. kurdica subsp. eriocalyx: Çanak loblar 2-3 mm boyda ve her zaman küt uçludur, yüzeyi yoğun beyaz kaba tüylü ve kar beyaz görünümdedir; taç sarı renktedir ve damarsızdır. Endemik bir türdür, sadece Antalya alt bölgesinde; taşlı topraklarda, nadas tarlalarında ve yol kenarlarında; yaklaşık 1100 m yüksekliklerde gözlenebilir.

L. kurdica subsp. araratica: Çanak loblar 2-4 mm boyda ve keskin veya küt uçludur, yüzeyi tüysüz veya eser miktarda kısa havlı veya sadece kirpiklidir; taç sarı renkte ve menekşe rengi damarlı veya değildir; orta yapraklar şeritsi veya şeritsi-mızraksı formda, sadece 1-4 mm genişlikte ve 1 (-3) damarlıdır. Türkiye΄de Yukarı Murat-Van ve Hakkari alt bölgelerinde; taşlık dağ bozkırlarında; 1200-2700 m yükseklikler arasında gözlenebilir.

L. kurdica subsp. kurdica: Çanak loblar 3-4 mm boyda ve azçok keskin uçludur, yumurtamsı veya mızraksı formdadır, yüzeyi tüysüz veya eser miktarda kısa havlı veya sadece kirpiklidir; taç sarı renkte ve bazen menekşe rengi damarlıdır; orta yapraklar yumurtamsı-eliptik veya hemen hemen mızraksı formda, 7-20 mm genişlikte ve 3-5 damarlıdır. Türkiye΄de Batı Karadeniz, Orta Karadeniz, Doğu Karadeniz, İç Batı Anadolu, Yukarı Sakarya, Yukarı Kızılırmak, Yukarı Fırat, Erzurum-Kars, Yukarı Murat-Van, Hakkari ve Adana alt bölgelerinde; çalılıklarda, taşlık yamaçlarda, dağ bozkırlarında, nadas tarlaları ve toprak yığınlarında; 800-2400 m yükseklikler arasında gözlenebilir.

L. kurdica subsp. aucheri: Çanak loblar 2-3 mm boyda ve küt uçludur, yumurtamsı veya dikdörtgenimsi formdadır, yüzeyi tüysüz veya eser miktarda kısa havlı veya sadece kirpiklidir; ; taç kirli sarı renkte ve sıklıkla kahverengi damarlıdır; orta yapraklar yumurtamsı-eliptik veya hemen hemen mızraksı formda, 7-20 mm genişlikte ve 3-5 damarlıdır. Türkiye΄de İç Anadolu bölgesinde; bozkırlardaki nadas tarlalarında; 1000-1500 m yükseklikler arasında gözlenebilir.

 



Linaria cins adı Latincede ΄keten üreten΄ anlamındadır, bu da ΄keten΄ anlamındaki linum kelimesinden tretilmiştir; keten bitkisi ile yapraklarının benzerliğine atıfta bulunur. Kurdica tür adı coğrafi yetişme bölgesine veya türün ilk tespitinin yapıldığı bölgeye işaret eder; türün Türkiye΄nin güneydoğusunda, İran, Irak ve Suriyenin kuzeyine atıfta bulunur.  Standart yazar kısaltması olan Boiss. kısaltması İsviçreli botanikçi, kaşif ve matematikçi Pierre Edmond Boissier´in (1810-1885) bu türü tanımlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır. Bilimsel adlandırmada kullanılan Hohen. kısaltması türün Alman botanikçi ve misyoner Rudolph Friedrich Hohenacker (1798–1874) tarafından yayınlandığını belirtir.

1.Kahta / Adıyaman
Temmuz 2021©Serdar Ölez
2.Kahta / Adıyaman
Temmuz 2021©Serdar Ölez
3.Kahta / Adıyaman
Temmuz 2021©Serdar Ölez
4.Kahta / Adıyaman
Temmuz 2021©Serdar Ölez
5.Kahta / Adıyaman
Temmuz 2021©Serdar Ölez
6.Kahta / Adıyaman
Temmuz 2021©Serdar Ölez


Daha fazla bilgi için profildeki bağlantıya tıklayınız.
#GezenAdam #hangitür #SarıNevruzotu #LinariaKurdica #Kahta