Başlı geven

Astragalus cephalotes


Başlı geven (Astragalus cephalotes) Baklagiller (Fabaceae) ailesinden Türkiye, Lübnan ve İran!a özgü bir türdür. Türkiye΄de Orta Kızılırmak, Adana alt bölgelerinde ve Dicle alt bölgelerinde yayılış gösterir.
Yeni gözlem bildir



Ahlat / Bitlis - Temmuz 2021 © Serdar Ölez


Morfoloji

10-35 cm boylanabilen, çok yıllık bir türdür. Yapraklar 6-15 çift yaprakçıklı tüysü birleşik yapıdadır. Yaprak ekseni 7-22 cm uzunlukta, kıvrımsız ve ucu sivri dikenlidir. Yaprakçıklar 6-22 mm uzunlukta, , ve seyrek basit- veya dür. 8-14 mm uzunlukta, mızraksı formda ve veya dir. Çiçeklenme mayıs-temmuz ayları arasında gerçekleşir. Çiçekler sapsızdır ve her bir yaprak koltuğunda 2-5 adet bulunur. Çiçek kurulu yumurta biçimli veya silindirik, 4-5 cm çapta ve 25-80 çiçeklidir. 7-12 mm uzunlukta ve şeritsi veya mızraksı formdadır; omurgalı veya kayık şeklindedir; uç kısımlara doğru seyrek dür. yoktur veya 1-2 tanedir; 3.5-7 mm uzunlukta, şeritsi, ince ve kuru zarlıdır. Çanak 12-17 mm uzunlukta, genellikle yoğun beyaz- veya dir; loblar tüpün tabanına kadar bölünmüştür; tüp 7-8 mm uzunluktadır. pembedir; 18-28 mm uzunluktadır.

Görseller

Gözlemler

Sınıflandırma

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Astragalus cephalotes Banks & Sol.
Sinonimler

- Astracantha cephalotes (Banks & Sol.) Podl.
- Astragalus bakakrianus Ponert
- Astragalus stereophyllus Freyn & Bornm.
- Tragacantha andrachneifolia (Fenzl) Kuntze
- Tragacantha sommieri Boriss.
- diğer sinonimler...

Koruma statüsü

DÜŞÜK RİSKLİ
LEAST CONCERN

Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.
Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir.

Diğer bilgiler

Türkiye΄de üç Astragalus cephalotes varyetesi bulunmaktadır; bunların morfolojik farklılıkları, tercih ettiği habitatlar ve Türkiye΄de gözlendiği alanlar farklılıklar gösterir.

var. sintenisianus: Yaprakçıkları diğer iki varyeteden farklı olarak 18-22 mm uzunluktadır. Yaklaşık 1100 m yüksekliklerde; aşınmış toprak yığınları ve benzeri yerlerde yetişirler. Türkiye΄de Dicle alt bölgesinde gözlenebilir.

var. brevicalyx: Yaprakçıklar 6-8 mm uzunluktadır; bayrakçık 18-20 mm uzunluktadır; çanak 12-14 mm uzunluktadır; çiçek kurulu 2-3 cm çaptadır. 700-2400 m yükseklikler arasında; kireçtaşı kayaçlarda toprak yığınları arasında ve benzeri yerlerde yetişir. Türkiye΄de Orta Kızılırmak ve Adana alt bölgelerinde gözlenebilir.

var. cephalotes: Yaprakçıklar 6-8 mm uzunluktadır; bayrakçık 24-28 mm uzunluktadır; çanak 14-17 mm uzunluktadır; çiçek kurulu 3.5-4.5 cm çaptadır.  600-1450 m yükseklikler arasında; tarım alanlarında yetişir. Türkiye΄de Orta Kızılırmak ve Adana alt bölgelerinde gözlenebilir.

Kaynaklar Başlı gevenin (Astragalus cephalotes) Türkiye΄de Dicle alt bölgesinde gözlenebileceğini belirtmektedir; ancak çiçek rengi dışında, bu türün özelliklerinin Temmuz 2021 tarihinde Yukarı Murat-Van altbölgesinde, Nemrut Kalderasındaki bireylerin gözlenebilen özellikleriyle örtüştüğü değerlendirilmektedir. Nemrut Kalderasında gözlenen bireylerin çiçekleri soluk pembe veya beyazdır; bu nedenle tür teşhisinin doğrulanmasına ihtiyaç vardır.

 

 

Etimoloji ve kısaltmalar

Astragalus cins adı Yunancada `topuk kemiği` anlamına gelen astragalos kelimesinden türetilmiştir; tohumlarının şekline işaret ettiği sanılmaktadır.

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. GBIF (2021). Astragalus cephalotes Banks & Sol. in GBIF Secretariat (2021). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset https://doi.org/10.15468/39omei accessed via GBIF.org on 2021-09-14.
  3. Listelenen kaynaklar Astragalus cephalotes hakkında ilave bilgiler içerebilir:
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO

Basit Görünüm