Anadolu palamut meşesi

Quercus ithaburensis


Anadolu palamut meşesi (Quercus ithaburensis) Kayıngiller (Fagaceae) ailesinden İtalya, Balkanlar ve Ön Asya΄ya özgü bir türdür. Türkiye΄de Ergene, Güney Marmara, Batı Karadeniz, Asıl Ege, İç Batı Anadolu, Antalya ve Adana alt bölgelerinde yayılış gösterir.
Yeni gözlem bildir



Ulaş / Kırıkkale - Ekim 2017 © Ahmet Demirtaş


Morfoloji

15 m΄ye, nadiren 25 m΄ye kadar boylanabilen, kışın yaprağını döken, geniş tepeli, kalın dallı bir ağaçtır. Genç sürgünler kalın, boz yeşilimsi sarımtırak-gri renklidir ve üzerleri keçe gibi sık tüylerle örtülüdür. Tomurcukları büyük dolgun-yumurta biçimindedir, köşeli ve açık sarımtırak-kahverengi pulludur; pulların üzeri tüylüdür ve kenarları kirpiklidir. Yapraklar çok değişken şekillidir ancak genellikle yumurtamsı veya dikdörtgenimsi formda ve 5-9 x 3-5 cm boyutlardadır; sürgün üzerinde hemen hemen eşit aralıklarla yer alır. Kenarlar 5-8 sığ veya derin lobludur; lobların ucu kılçıksı çıkıntılıdır. Ayanın üst yüzü donuk yeşil, yıldız tüylü, alt yüzü ise grimsi-yeşil ve sık yıldız tüylerle örtülüdür. Yaprak sapı 1-3.5 cm uzunluğundadır. Meyve iki yılda olgunlaşır. Kupula şekli ve büyüklüğü bakımından çok değişkendir. Kadeh yarıküre veya kase biçiminde, 2-4 cm çapında, hemen hemen sapsızdır. Kadeh pulları (tırnaklar) çok uzun ipliksi-şeritsi, kalın ve köşeli, düz, dağınık veya geriye kıvrık olup üzeri tüylüdür, bekledikçe odunlaşır. Kadeh palamutun 2/3 ünü içine alır (Hedge ve Yaltırık, 1982).

Görseller

Gözlemler

Ekoloji/Habitat

50-1700 m yükseltiler arasında seyrek, dağınık park görünümünde saf çalılıklar kurduğu gibi diğer meşe türleri ile veya Pinus brutia, P. pinea ve Juniperus türleri ile karışıklığa girer (Hedge ve Yaltırık, 1982).

Sınıflandırma

Koruma statüsü

DÜŞÜK RİSKLİ
LEAST CONCERN

Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.
Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir.

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Quercus ithaburensis Decne. subsp. macrolepis (Kotschy) Hedge
Sinonimler

- Quercus aegilops L.
- Quercus cretica Bald.
- Quercus graeca Kotschy
- Quercus macrolepis Kotschy
- Quercus ventricosa Koehne
- diğer sinonimler...

Etimoloji ve kısaltmalar

Quercus Latincede doğrudan `meşe` anlamındadır; muhtemelen Kelt dilinde `iyi` anlamına gelen quer ve `ağaç` anlamına gelen cuez kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. İthaburensis adı türün menşe bölgesi olan Thabor Dağı΄na (İsrail) atıfta bulunur. Subsp. İngilizcede `alttür` anlamına gelen subspecies kelimesinin kısaltmasıdır. Macrolepis Yunancada ΄büyük΄ anlamına gelen μακρός (macrós) kelimesi ile ΄ölçek΄ anlamına gelen λεπίς (lepís) kelimesinin birleşiminden türetilmiştir; türün bir bölümünün diğer türlere göre daha büyük ölçülerde gelişmesine atıfta bulunur. Bilimsel adlandırmada kullanılan Kotschy kısaltması, türün Carl Georg Theodor Kotschy (1813–1866) tarafından yayınlandığını belirtir; Kotschy Avusturyalı botanikçi ve kaşiftir; araştırmalarında büyük miktarda bitki örneği toplamıştır, ayrıca bazıları bilim dünyası için yeni olan kırk meşe türünü de tanımlamıştır. Bilimsel adlandırmada kullanılan Hedge kısaltması, türün Ian Charleson Hedge (born 1928) tarafından yayınlandığına işaret eder; Hedge bir İskoç botanikçidir, İran, Irak ve güneybatı Asya florasına önemli katkılarda bulunmuştur, 300΄den fazla yeni bitki türü belirlemiştir. (..) Parantez içerisindeki isim bu taksonu ilk yayınlayan kişiyi, parantez dışındaki isim ise ilk yayın ardından bu taksona revizyon yapan kişiyi belirtir.

Kaynaklar

  1. Akkemik, Ü. (Ed). 2018. Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. 684s.
  2. Hedge, I., Yaltirik, F. 1982. Quercus L. pp. 659-683 In: Davis P. H. (ed.), Flora of Turkey and the East Aegean Islands 7. – Edinburgh.
  3. Quercus ithaburensis subsp. macrolepis: Sistematica, Etimologia, Habitat. (2021, April 28). Un Mondo Ecosostenibile. https://antropocene.it/en/2019/02/17/quercus-ithaburensis-subsp-macrolepis/
  4. Listelenen kaynaklar Quercus ithaburensis hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO

Basit Görünüm