Komagene kengeri

Gundelia komagenensis


Komagene kengeri (Gundelia komagenensis) Papatyagiller (Asteraceae) ailesinden lokal endemik bir türdür. 2016 yılında Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Biyoloji Anabilim Dalı Araştırma Görevlisi Mehmet Fırat tarafından keşfedilmiş ve adlandırılmıştır. Belirlenebilen yayılış alanı Malatya ve Adıyaman ile sınırlıdır.
Yeni gözlem bildir



Kahta / Adıyaman - Temmuz 2021 © Serdar Ölez


Morfoloji

30-60 cm boylanabilen, çok yıllık, otsu bir türdür. Gövde dallanmıştır. Yapraklar derimsi dokuda, almaşık dizili, tüysü parçalı veya formlu ve iğne dikenlidir; her iki yüzü tüysüz veya birkaç kısa tüylü veya özellikle damarların üzeri veya damarlara yakın kısımlarda örümcek ağsı tüylüdür. Çiçeklenme genellikle nisan-mayıs ayları arasında gerçekleşir. Birleşik çiçek kurulu¹ genellikle 1-5 tanedir; küremsi-yumurta biçimli ve 20-60 x 30-40 mm (brakte hariç) boyutlardadır; tamamen tüysüz veya nadiren seyrek örümcek ağsı tüylüdür; 25-70 sefaloidden² oluşur. Brakte bir sert terminal diken ve 4-6 yanal dikenlerden oluşur, yanal dikenler arasında da daha küçük dikenler bulunur; batıcıdır; seyrek veya yoğun kısa örümcek ağsı tüylerle kaplıdır; genellikle sefaloidlerden biraz daha uzundur, nadiren 40 mm uzunluğa ve 9 mm genişliğe sahip olabilir. Merkez sefaloidler 3 (-5) çiçekten oluşur. Çiçekler çan şeklinde veya genişçe yayılı formdadır. Taç 9-12 mm uzunluktadır (genellikle sefaloidin orta çiçeği diğerlerinden daha uzundur); dış kısmı yeşilimsi, sarımsı veya yeşilimsi-sarımsı renkte; iç kısmı sarı renktedir. Meyvelenme haziran-temmuz ayları arasında gerçekleşir; birleşik meyveler üçgen biçimlidir veya külah şeklindedir, dikenler hariç 6-10 mm uzunluktadır, üst geniş kısmı (olgunlukta) 4-8 mm genişliktedir, yüzeyi kahverengidir; orta ve yanal çiçekler involuselden³ çıkan dikenlerle çevrilidir, dikenler orta çiçeklerde 3-8 mm, yanal çiçeklerde 2-4 mm uzunluktadır.
[1] Birleşik çiçek kurulu: Bir ana ve bitişik birkaç/birçok yanal kurula sahip çiçek kurulu bütünü; Synflorescence (İngilizce).
[2] Sefaloid: Birleşik çiçek kurulu içerisinde yer alan, birkaç çiçeğin biraraya gelmesiyle oluşmuş, baş şeklindeki yapı; Cephaloid (İngilizce).
[3] İnvolusel: Küçük bırakte topluluğu; Involucel (İngilizce).

Görseller

Gözlemler

Sınıflandırma

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Gundelia komagenensis Fırat

Etimoloji ve kısaltmalar

Gundelia cins adı Andreas Gundelsheimer (1668-1715)`e ithafen adlandırılmıştır. Gundelsheimer Levant yolculuğunda Tournefort`a eşlik eden Alman bir botanikçidir. Komagenensis MÖ 163 - MS 72 yılları arasında varlık göstermiş olan Kommagene Krallığına atıfta bulunur;  Kommagene Krallığı Partlar, Ermeniler ve Romalılar arasında tampon bir ülke olmuş, çok kültürlü bir devlettir; türün keşif ve/veya doğaal yayılış alanının Nemrut Dağı (Adıyaman) civarında olduğuna işaret eder.  Adlandırmada kullanılan Fırat ismi 1998 yılından bu yana (2021) Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Orta Öğretim Fen Ve Matematik Alanları Eğitimi Bölümü Araştırma Görevlisi olarak görev yapan ve Türkiye´de birçok bitkinin ilk yayınlarını yapan botanikçi Mehmet Fırat´ın türü yayınlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır.

Kaynaklar

  1. Cichorieae Portal (2021). Gundelia komagenensis. https://cichorieae.e-taxonomy.net/portal/cdm_dataportal/taxon/6f5d5100-735e-48ed-9eec-4f86d0527ad1 (Kısım çevirisi: Ölez, S. 2021)
  2. Fırat, M., (2016). Four new species of Gundelia L. (Asteraceae) from Anatolia: G. komagenensis, G. colemerikensis, G. cilicica and G. anatolica.
  3. Fırat, Mehmet. (2021). Gundelia cappadocica (Asteraceae); a new lactiferous species from Cappadocia (Kapadokya) Turkey, belonging to G. subg. Gundelia sect. Komagenenses. (Orijinal metin: researchgate.net; Çeviri: S. Ölez)
  4. HaberTürk (2017, December 9). Bilim dünyasına tanıttı. https://www.haberturk.com/unlu-botanikci-mehmet-firat-dort-yeni-bitki-turu-kesfetti-1747785
  5. Listelenen kaynaklar Gundelia komagenensis hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO

Basit Görünüm