Boylu Ardıç

Juniperus excelsa

(Boz Ardıç)

Önceleri piramidal, olgunlukta geniş tepeli bir ağaçtıır. Çok dayanıklı öz odunu koyu vişneçürüğü-kırmızı renklidir. 300-2300 m yükseklikler arasında yayılış gösterir. Anadolu’da özellikle Toros ve Torosardı kuru ve taşlı yamaçlarda teker teker veya toplu halde görülür. Sıcak ve kuraklığa dayanıklıdır. Maki içerisinde yer almaz.
Yeni gözlem bildir



NGBB / İstanbul - Mayıs 2015 © Serdar Ölez


Morfoloji

15 (-25) m boylanabilen, monopodiyal gövdeli ağaç formunda, nadiren sık dallı çalı formunda gelişen, herdem yeşil, odunsu bir türdür. Gövde kabuğu gri-kahverengidir; gençken pürüzsüzdür, sonraları boyuna dar şeritler halinde çatlaklıdır. Dallar gövdeye dik veya dar açılıdır. Sürgünler yuvarlak veya dörtgenimsi kesitli, başlangıçta yeşil, ilerleyen dönemlerde gri renktedir. Tomurcuklar pulsuzdur. Genç bireyler 6-8 yaşlarına kadar iğne yapraklı, olgun bireyler pulsu yapraklıdır. İğne yapraklar 5-6 mm uzunluğunda, sürgüne üçlü çevrel dizili veya karşılıklı dizilidir. Pulsu yapraklar sarımsı-yeşil, mavi-yeşil veya donuk yeşil renktedir; 1-1,5 × 0,5-0,8 mm boyutlarda ve yumurtamsı-eşkenar dörtgenimsi formdadır; diziliş karşılıklı ve kiremitvaridir; taban sürgün üzerinde aşağı doğru uzamıştır; uç kısım genç yapraklarda sivrimsi, sonraları küttür, uç serbest değildir; sırt ortasında belirgin bir salgı bezi bulunur. Erkek çiçek kozalakları sürgün uçlarında tek tek yer alır; önceleri yeşilimsi, olgunlaştığında sarımsı-kahverengidir; yumurtamsı-silindirik formda ve 2,5-3,5 mm uzunluğundadır. Dişi çiçek kozalakları sürgün uçlarında tek tek yer alır; turuncu-yeşil renkte ve 4 veya 6 pulludur. Tozlaşma ilkbaharda gerçekleşir. Kozalaklar iki yılda olgunlaşır. Olgun kozalaklar küremsi formda ve 5-12 mm çaptadır; yüzey hafif dumanlı ve koyu eflatunumsu kahverengidir. Her bir kozalak 4-10 tohum taşır; tohumlar sivri uçlu ve uzun yumurtamsı biçimdedir. Juniperus excelsa’nın Türkiye’de yetişen 2 alttürü bulunmaktadır:.
Juniperus excelsa subsp. excelsa: Sürgünler 0,7-1,0 mm çapında, yuvarlak veya belli belirsiz dört köşe kesitlidir, gövdeye düzenli olarak dizilmişlerdir. Olgun kozalaklar 6-11 mm çapındadır; genellikle daha koyu renkli, yüzey mavi buğulu veya beyaz pudramsıdır.
Juniperus excelsa subsp. polycarpos: Sürgünler daha kalın 1,0-1,3 mm çapında, kesiti hemen hemen yuvarlaktır; gövdeye dağınık dizilidir. Olgun kozalaklar 8-12 (14) mm çapındadır; pembemsi kahverengi-morumsu-mavi renktedir ve yüzeyi buğuludur.

Görseller

Gözlemler

Sınıflandırma

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Juniperus excelsa M. Bieb.
Sinonimler

- Juniperus aegaea Griseb.
- Juniperus foetida var. excelsa (M.Bieb.) Spach
- Juniperus sabina var. excelsa (M.Bieb.) Georgi
- Sabina excelsa (M.Bieb.) Antoine
- Sabina isophyllos (K.Koch) Antoine
- diğer sinonimler...
İngilizce

Grecian Juniper

Koruma statüsü

DÜŞÜK RİSKLİ
LEAST CONCERN

Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.
Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir.

Etimoloji ve kısaltmalar

Juniperus {Latince}: ardıç. Excelsa Latincede `sınırların ötesinde, hariçte kalan` anlamına gelen ex- öneki ile `yükselmek` anlamına gelen cellō kelimesinin birleşiminden türetilmiştir; boyca görece uzun anlamında kullanılmıştır.

Kaynaklar

  • Listelenen kaynaklar Juniperus excelsa hakkında ilave bilgiler içerebilir:
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO

  • Basit Görünüm