Çitlembik

Celtis australis


Celtis australis, Güney Avrupa, Kuzey Afrika ve Anadolu'ya özgü, yaprak döken bir ağaçtır. Açık kayalık yamaçlarda ve çalılıklarda, nadiren ormanlarda ve genellikle tek başına gelişir. Sonbaharda yaprakları düşmeden önce soluk sarıya döner. Gri kabuğu, ara sıra çatlaklarla pürüzsüzdür. Meyveler sonbaharda gelişir, başlangıçta sarı olan meyveler sonraları mor/siyah renge dönüşür.
Yeni gözlem bildir



Yenice / Karabük - Mayıs 2012 © Ahmet Demirtaş


Morfoloji

Kışın yapraklarını döken, yoğun ve yuvarlak taçlı, 25 m kadar boylanabilen bir ağaçtır. Gövde gri, düzgün ve çatlaksızdır; genç sürgünler dür. Yapraklar yumurtamsı-mızraksı formda ve 4-12 (-15) x (2-) 3-4 (-5) cm boyutlardadır; taban asimetriktir; genellikle uzun-dur; belirgin şekilde testere dişlidir; yukarıda , altta ve kahverengimsi-yeşil veya grimsi-yeşildir; ana damarlar sadece yaprak ortasından değil iki yana da uzanacak şekilde üçlü olarak bulunur; yaprak sapı 1.5 (-2) cm uzunluktadır. Çiçeklenme Mart-Mayıs ayları arasında gerçekleşir. Tek çekirdekli ve etli meyve 9-12 mm çaptadır; olgunlaştığında kahverengimsi-siyahımsı renktedir; meyve sapı 3.5 cm kadar uzunluktadır; meyve çekirdeği yüzeyi ağsı-sert damarlı dokudadır.

Görseller

Gözlemler

Ekoloji/Habitat

Genellikle 50-700 m, nadiren 1000 m'ye kadar yüksekliklerde; açık kayalık yamaçlarda ve çalılıklarda, nadiren ormanlarda; genellikle tek başına gelişir.

Sınıflandırma

Koruma statüsü

DÜŞÜK RİSKLİ
LEAST CONCERN

Bu tür geniş yayılışlı ve nüfusu yüksektir.
Yakın gelecekte tükenme riski bulunmamaktadır.
IUCN Nesli Tükenme Tehlikesi Altında Olan Türlerin Kırmızı Listesi Uluslararası Doğal Hayatı ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği tarafından sürdürülmektedir.

Kısa kısa...

Türkiye'de yayılış gösteren 2 alttürü bulunmaktadır:

Celtis australis subsp. australis

Morfolojik farklar: Yapraklar yumurtamsı-mızraksı veya mızraksı, genellikle uzun-uçlu, alt yüzü kadife tüylü ve kahverengimsi-yeşil veya grimsi-yeşil; endokarpın üzeri fazlasıyla girintili çıkıntılıdır (ağsı-buruşuk).

Yayılış ve habitat: Türkiye, Kuzey Batı Afrika, Güney Avrupa ve Batı Transkafkasya’da, açık kayalık yamaçlarda ve çalılıklarda, nadiren ormanlarda 50-700 (-1000) m yükseltilerde doğal yayılış gösteren, genellikle yalnız bulunan, yenebilen meyvelerinden dolayı kültürü yapılan Akdeniz elementi olan bir türdür. Türkiye’de İstanbul, Bursa, Bilecik, Zonguldak, Sinop, Samsun, Trabzon, Rize, Balıkesir, Aydın, Denizli, Antalya, İçel ve Kahramanmaraş illerinde bulunur (Browicz ve Zielinski, 1982a).

Celtis australis subsp. caucasica

Morfolojik farklar: Yapraklar yumurtamsı veya baklava dilimi şeklinde-yumurtamsı, sivri-uçlu, altı yüzü tüylü veya nadiren hemen hemen tüysüz ve mat mavi-yeşil; endokarpın üzeri hafif pürüzlüdür (ağsı).

Yayılış ve habitat: Türkiye, Kafkasya, Kuzey Irak, Iran, Horasan, Türkistan, Afganistan, Pakistan ve Keşmir’de; açık kayalık yamaçlarda, çoğu kez akarsu ve nehir kenarlarında 400-1450(-1900) m yükseltilerde yayılış gösterir. Kültürü yapılır. Türkiye’de Kuzey ve Güney Doğu Anadolu bölgelerinde; Artvin, Zonguldak, Amasya, Samsun, Çorum, Tokat, Van, Urfa ve Hakkâri illerinde doğal olarak bulunur.

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Celtis australis L.
Sinonimler

- Celtis alpina Royle
- Celtis eriocarpa Decne.
- Celtis kotschyana Steven
- Celtis lutea Pers.
- Celtis serrata Dippel
- diğer sinonimler...
İngilizce

European Hackberry

Etimoloji ve kısaltmalar

Celtis cins adı Afrika`da yetişen ve tatlı meyveleri olan bir ağacı tanımlamak için Pliny tarafından Naturalis Historia (M.S.79) adlı eserde bahsedilen Yunanca κηλτις sözcüğünden türetilmiştir; κηλτις `yenilebilir tatlı meyveli´ anlamında kullanılmıştır. Australis Latincede `güney rüzgarı´ anlamına gelen auster kelimesinden türetilmiştir; australis kelimesinin 2´nci yüzyıldan itibaren terra australis incognita kalıbı ile güneydeki varsayımsal bir kıta (bugünkü Avustralya) için kullanıldığı bilinmektedir, ancak epitetin Avustralya ile bağlantısına değil herhangi bir coğrafyanın güneyine işaret ediyor olabilir; örneğin Celtis australis için yetişme bölgelerinden biri olan Avrupa kıtasının güney kısımlarını işaret etmektedir. Adlandırmada kullanılan L. kısaltması modern taksonominin babası, İsveçli bir botanikçi, doktor ve zoolog olan Carl Linnaeus´un (1707 - 1778) türü yayınlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır.

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. Eminağaoğlu, Ö. 2018. Celtis L. (Ed. Ü. Akkemik) Türkiye’nin Doğal-Egzotik Ağaç ve Çalıları. Orman Genel Müdürlüğü Yayınları, Ankara. s: 222-224
  3. Antropocene (2021). Celtis australis: Sistematica, Etimologia, habitat, Coltivazione. Un Mondo Ecosostenibile. https://antropocene.it/en/2018/11/13/celtis-australis/
  4. Online Etymology Dictionary (2021). Australia  | Origin, history and meaning of English words. https://www.etymonline.com/word/australia
  5. Listelenen kaynaklar Celtis australis hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO

Basit Görünüm