Çakır Dikeni

Centaurea solstitialis


15-60 cm boylanabilen, tek yıllık otsu bir türdür. Gövde basık-dür. Dip ve alt yapraklar veya tüysü parçalı ve 3-4 çift yanal dilimlidir. Orta ve üst yapraklar mızraksı veya şeritsi-mızraksı, loblu, dişli veya tam kenarlıdır; dekürenttir, yapraklar sapsızdır ve taban gövde üzerine dar tam kenarlı kanatlar şeklinde uzar. Çiçeklenme haziran-ağustos ayları arasında gerçekleşir. 13-16 x 8-12mm boyutlardadır ve yüzey örümcek ağsı-dür. in uç kısmında saman rengi veya kırmızı sivri birer diken bulunur; dikenler involukruma neredeyse dik açıda ve 8-25 mm boydadır; diken tabanının her iki kenarında 2-3 dikencik bulunur; dışta kalan in kısa dikenciklidir. Çiçekler sarı veya pembe renktedir. Sert kabuklu meyveler 2-3 mm uzunluktadır; dış kısımdakiler siyahımsıdır ve taşımaz; ortadakiler grimsi-kahverengi renktedir ve 3-4 mm beyaz taşır, dıştan içe doğru dereceli olarak daha uzundur. Türkiye´de üç alttürü gözlenmektedir:
C. solstitialis subsp. carneola: Çiçekler pembedir
C. solstitialis subsp. solstitialis: Çiçekler sarıdır; dikenler genellikle 15 mm´den daha uzundur ve saman rengindedir.
C. solstitialis subsp. pyracantha: Çiçekler sarıdır; dikenler narin, genellikle 15 mm´den daha kısa ve kırmızımsı denk geçişlidir.
Yeni gözlem bildir



Keçikıran / Siverek / Şanlıurfa - Temmuz 2021 © Serdar Ölez


Görseller

Gözlemler

Ekoloji/Habitat

Deniz seviyesi ile 1900 m yükseklikler arasında; çam ormanları, kuru yüzeyler ve döküntülüklerde bulunur.

 

Sınıflandırma

Kısa kısa...

Centaurea solstitialis (Çakırdikeni) tarım alanlarında istenmeyen bir türdür. Doğal alanlarda, meralarda ve diğer yerlerde yoğun ve aşılmaz topluluklar oluşturabilir. Derin, iyi drene edilmiş topraklara ve yıllık ortalama yağışın 25-150 cm arasında yağış olan açık alanlara iyi adapte olmuştur. C. solstitialis mücadelesi tek bir yöntem ile veya tek bir yılda gerçekleştirilemez. Etkili kontrol için tohum üretiminin baskılanmasını gerektirir. Bunun için mekanik, kültürel, biyolojik ve kimyasal kontrol seçenekleri mevcuttur.

  • Biçme, iyi zamanlanmış olması ve yüksek dallanma oluşturmuş bitkilerde kullanılması koşuluyla mekanik bir seçenek olarak kullanılabilir.
  • Koyun, keçi veya sığır, bitkiler saplandıktan sonra ancak bitki üzerinde dikenler oluşmadan önce otlatıldığında tohum üretimini azaltmada etkilidir. Keçiler, dikenli aşamada bile çakırdikenini yiyecektir.
  • Yakma çiçeklerin ilk göründüğü yağmurlu mevsimin sonunda yapılır; çakırdikeni bu zamanda yeşil olacak ve yanması için kurumuş bitki örtüsüne ihtiyaç duyacaktır. Çakırdikeni dışındaki çoğu yıllık bitki örtüsü, özellikle çimenler, bu zamana kadar kurumuş ve tohumlarını dökmüş olmalıdır. Yakma, çok yıllık otların geri kazanımını ve yoğunluğunu da artırabilir; ancak yakma sonucu  gerek tarımsal ekosistem, gerekse doğal ekosistem tahrip olur; topraktaki karbon ve azot dengesi değişir, organik madde miktarı ve mikrobiyolojik aktivite azalır ve tarlalar verimsizleşir ayrıca birçok omurgasız da yakma sonucu yok olabilir.
  • Kültürel kontrol seçenekleri arasında rekabetçi türlerle yeniden bitkilendirme de yer alır. Çok yıllık otların veya baklagillerin kullanıldığı yeniden bitkilendirme programları, çakırdikeni ile mücadelede etkili olabilir, ancak yaz yağışlarının olmadığı bölgelerde mücadele daha zor olacaktır.
  • Tüylü bit (Eustenopus villosus) ve sahte tavus kuşu sineği (Chaetorellia succinea) çakırdikeni ile biyolojik mücadelede oldukça etkilidir. Bu böcekler çiçek/tohum kafasına saldırır ve doğrudan veya dolaylı olarak tohum üretimini %43 ila %76 oranında azaltır. Kendi başlarına C. solstitialis ile mücadeleyi tamamlayamazlar, ancak entegre yaklaşımın önemli bir bileşeni olabilirler.

Adlandırmalar

Bilimsel adlandırma

Centaurea solstitialis L.
Sinonimler

- Calcitrapa lutea Delarbre
- Centaurea cyanifolia Poir.
- Centaurea parvispina Láng ex Gugler
- Centaurea pseudosolstitialis Debeaux
- Leucantha solstitialis (L.) Á. Löve & D. Löve
- diğer sinonimler...
İngilizce

Yellow Star-Thistle

Etimoloji ve kısaltmalar

Centaurea cins adı Latincede `yüz` anlamına gelen centum kelimesi ile `altın` anlamına gelen aurum kelimesinin birleşiminden türetilmiştir; cinsin ilk tür örneğinin parlak sarı çiçeklerine işaret eder. Solstitialis Eski Latincede `gündönümü, özellikle yaz gündönümü (21 Haziran)´ anlamına gelen solstitium kelimesinden türetilmiştir; (muhtemelen) bitkinin çiçek açma dönemine işaret eder. Adlandırmada kullanılan L. kısaltması modern taksonominin babası, İsveçli bir botanikçi, doktor ve zoolog olan Carl Linnaeus´un (1707 - 1778) türü yayınlayan kişi olduğunu belirtmek için kullanılır.

Kaynaklar

  1. Davis,P.H., Cullen,J., & Coode,M.J. (1962-1988). Flora of Turkey and The East Aegean Islands. Edinburgh University Press (Çeviri: Ölez S., 2021)
  2. Bona, M. (2006). Bazı Centaurea Türleri̇ Üzeri̇nde Nümeri̇k Taksonomi̇k Çalışmalar [Unpublished master's thesis]. İstanbul Üni̇versi̇tesi̇ Fen Bi̇li̇mleri̇ Ensti̇tüsü Biyoloji Anabilim Dalı Botanik Programı PDF
  3. Centaurea solstitialis. (2021). https://wiki.bugwood.org/Centaurea_solstitialis
  4. Washington State noxious weed control board. (2021). Washington State Noxious Weed Control Board. https://www.nwcb.wa.gov/weeds/yellow-starthistle
  5. Listelenen kaynaklar Centaurea solstitialis hakkında ilave bilgiler içerebilir: DergiPark
    Ulusal Tez Merkezi
    Tubives
    Türkiye Bitkileri
    Bizim Bitkiler
    Kocaeli Bitkileri
    GBIF Database
    Wikipedia
    Encyclopedia of Life
    Wikispecies
    JSTOR Plant DB
    Efloras
    Plants For A Future
    Google Images
    Plant Illustrations
    KEW-PWO

Basit Görünüm